Grenlandia

	Kalaallit Nunaat; Grønland; Grenlandia
	Flaga Grenlandii
	Hymn: Nunarput utoqqarsuanngoravit
Język urzędowy	grenlandzki, duński
Stolica	Nuuk albo po duńsku Godthab
Status terytorium	autonomiczne terytorium Królestwa Danii
Głowa terytorium	królowa Małgorzata II Glücksburg
następca tronu	książę Fryderyk Glücksburg
Szef rządu	premier Hans Enoksen
Powierzchnia; • całkowita; • wody śródlądowe	; 2 166 086 km²; 0
Liczba ludności (2008); • całkowita ; • gęstość zaludnienia	207. na świecie; 56 326[1]▼; 0,026 osób/km²
Jednostka monetarna	Korona duńska (DKK)
Rok utworzenia	przejęcie od Norwegii; 1814
Strefa czasowa	UTC -3 - zima; UTC -2 - lato
Kod ISO 3166	GL/GRL/304
Domena internetowa	.gl
Kod samochodowy	KN
	1 Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) (en)

Brak wersji przejrzanej

Skocz do: nawigacji, szukaj

Grenlandia (Kalaallit Nunaat) – autonomiczne terytorium zależne Danii położone na wyspie o tej samej nazwie, o obszarze 2175,6 tys. km² (największa wyspa na świecie), pokrytej w 84% przez lądolód (tylko 341,7 tys. km² jest wolnych od lodu) i o ludności 57,1 tys (prawie 90% to Inuici).

Stolicą Grenlandii jest Nuuk (duńska nazwa Godthåb).

W 1978 duński parlament przyznał Grenlandii autonomię. W 1985 wyspa wystąpiła z Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i nie jest członkiem Unii Europejskiej. Grenlandia jest członkiem Rady Nordyckiej.

[edytuj] Ludność

Około 90% mieszkańców Grenlandii zamieszkuje w południowo zachodniej części kraju, gdzie warunki klimatyczne są najkorzystniejsze. 10% reszty ludności to mieszkańcy nielicznych wiosek lub bardzo małych miasteczek, położonych w głębi Grenlandii. 1/4 całej populacji zamieszkuje w stolicy kraju - Nuuk.

Większość mieszkańców Grenlandii stanowią Grenlandczycy. Są oni potomkami rdzennych Eskimosów (Inuitów) i Europejczyków (głównie Duńczyków) o różnym stopniu wymieszania. Na wyspie zamieszkują także Europejczycy (w większości Duńczycy) urodzeni na Grenlandii (ok. 3 - 5 tys.). W sumie te dwie grupy ludności stanowią 87% całej populacji.
Pozostałe 13% stanowią osadnicy urodzeni poza wyspą, głównie Duńczycy.

Mieszkańcy Grenlandii posługują się trzema dialektami języka grenlandzkiego, którego jedna z form używana na zachodnim wybrzeżu uznana została językiem urzędowym. Wśród ludności powszechna jest również znajomość drugiego języka urzędowego - duńskiego oraz, w mniejszym już stopniu, angielskiego (głównie w miastach).

Mieszkańcy w zdecydowanej większości (98%, 2000 r.) oficjalnie należą do wyznania luterańskiego, jednak postępująca laicyzacja społeczeństw krajów nordyckich znalazła swoje odbicie także na Grenlandii. W niewielkiej liczbie obecni są także wyznawcy innych wyznań i religii, w tym ok. 130 Świadków Jehowy ^[1] i 100 katolików.^{[potrzebne źródło]}

Współczynnik urodzeń:

16,85/1000 mieszkańców

Współczynnik zgonów:

7,55/1000 mieszkańców (2000 r.)

Saldo migracji:

- 8,38 /1000 mieszkańców (2000 r.)

Ilość mężczyzn przypadających na 1 kobietę: (2000 r.)

w całej populacji: 1,13
w grupie wiekowej poniżej 15 lat: 1,03
w grupie wiekowej 15-64 lata: 1,21
w grupie wiekowej powyżej 65 lat: 0,81

Śmiertelność noworodków:

18,26/1000 urodzeń (2000 r.)

Średnia długość życia: (2000 r.)

dla całej populacji: 68,07 lat
średnia długość życia mężczyzn: 64,52
średnia długość życia kobiet: 71,69

Dzietność:

Liczba dzieci/kobietę: 2,45 (2000 r.)

[edytuj] Historia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Historia Grenlandii.

[edytuj] Muzyka

Zobacz więcej w osobnym artykule: Muzyka grenlandzka.

[edytuj] Warunki naturalne

Wyspa ta leży w północnej części Oceanu Atlantyckiego, u wybrzeży Ameryki Północnej, od której oddziela ją Cieśnina Davisa, Smitha, Robesona, Lancaster oraz Morze Baffina. Najdalej położonym na północ punktem jest Przylądek Morris Jesup, a na południe Przylądek Farvel. Od wschodu Cieśnina Duńska oddziela ją od innej wyspy Islandii. Najwyższym szczytem tej wyspy jest Góra Gunnbjørna 3700 m n.p.m., grubość lodu w czaszy lodowca dochodzi do 3500 m. Wybrzeże typu fiordowego z licznymi przybrzeżnymi wyspami. Większa część Grenlandii leży w północnym kołe podbiegunowym.

[edytuj] Flora

uprawy siana na farmie owczej

Flora Grenlandii jest uboga. Na terenie kraju spotkać można ok. 500 gatunków roślin wyższych, oraz 3.000 gatunków mchów, porostów i glonów.

Roślinność na Grenlandii występuje tylko w miejscach, które choć przez krótki czas w ciągu roku są wolne od pokrywy lodowej. Zasadniczy typ roślinności porastającej te obszary stanowią różne typy tundry oraz łąki. Tundra na południu złożona jest z różnych gatunków traw, mchów, porostów i roślin zielnych, a na północy tylko z mchów i porostów. Na samym południu kraju występują także krzewy i karłowate gatunki drzew, m.in. brzozy (osiągające 10 m wysokości), olchy, wierzby (sięgające 4 m), jarzębiny, jałowce, zaś wybrzeże położone na północnym skraju wyspy (powyżej 80° szerokości geograficznej) jest praktycznie pozbawione roślinności.

[edytuj] Fauna

Piżmowół

Niedźwiedzica z młodymi

Świat zwierzęcy Grenlandii jest dość ubogi ze względu na trudne warunki klimatyczne. Na lodowcu, zajmującym 5/6 powierzchni wyspy praktycznie nie ma zwierząt. Na wybrzeżach żyją m.in. renifery, piżmowoły, niedźwiedzie polarne, pieśce (lisy polarne), wilki polarne, zające polarne, gronostaje, lemingi a także ptaki - m.in. edredony, gęsi, mewy, pardwy i sowy śnieżne. Morze w pobliżu wyspy zamieszkane jest przez liczne ryby (np. rekiny, łososie, dorsze i mallotusy) a także duże ssaki morskie (około 30 różnych gatunków, m.in. wale grenlandzkie, białuchy, narwale, morsy, a także kilka gatunków fok, np.: grenlandzka, wąsata, obrożna (nerpa) itd.). Ponadto grenlandzkie wody zamieszkują liczne gatunki drobnych zwierząt (tzw. kryl), stanowiących pożywienie kręgowców, a spośród nich największe znaczenie mają krewetki.

Na Grenlandii żyje ok. 700 gatunków owadów i pajęczaków: liczne komary, motyle, trzmiele i pająki.

[edytuj] Klimat

Na Grenlandii panuje klimat polarny, jedynie na wybrzeżach - subpolarny.

Południowy zachód kraju jest cieplejszy niżby wynikało to z szerokości geograficznej, a to za sprawą opływającego wyspę od tej strony odgałęzieniu ciepłego Prądu Północnoatlantyckiego.

Klimat Grenlandii charakteryzuje się m.in. częstymi zmianami pogody, ostrymi zmianami temperatur i dość dużymi opadami (zwłaszcza w części południowej).

Najkorzystniejszy klimat panuje na wybrzeżach, zwłaszcza w południowo - zachodniej części wyspy. Średnia temperatura w tym rejonie w styczniu wynosi -7°C, zaś lipcu - +10°C. Pozostałe obszary kraju leżące nad brzegiem morza są znacznie chłodniejsze: temperatura spada w miarę przesuwania się na północ; zimą na północnych skrajach wyspy osiąga wartość średnią - 36°C, a latem zaledwie +3°C

lodowa pustynia wewnątrz wyspy, w górach w pobliżu wschodniego wybrzeża

Najsurowszy klimat panuje w środkowej części Grenlandii. Temperatura na tym obszarze w zasadzie nigdy nie przekracza 0°C. Średnia temperatura powietrza w lutym wynosi tam -47°C, zaś w lipcu - -12°C. Najniższa zanotowana na wyspie temperatura to −74°C.

W ostatnich latach ocieplenie klimatu powoduje wzrost średniej temperatury na wyspie i wydłużenie okresu bezprzymrozkowego (w związku z tym na Grenlandii rozpoczęto próbnie uprawę jęczmienia, zarzuconą z powodów klimatycznych pod koniec średniowiecza). Najwyższa zanotowana na wyspie temperatura to +26°C.

Roczna suma opadów na wyspie waha się od 800-1100 mm. na południu, do 150-250 mm. na północy. Opady mają głównie postać śniegu, w okresie letnim też deszczu, zaś w środkowej części Grenlandii, na obszarze lodowca, gdzie rocznie spada 300 - 400 mm. jest to wyłącznie śnieg. Opady występują głównie w ciepłej połowie roku.

[edytuj] Miasta

Nuuk, stolica Grenlandii, widok z lotu ptaka

Kościół w Nanortalik

ulica w Sisimiut

Qaqortoq

port w Ilulissat

Nazwa grenlandzka	Nazwa duńska	Region	Liczba miesz- kańców
Aasiaat	Egedesminde	Grenlandia Zachodnia	3.100
Ittoqqortoormiit	Scoresbysund	Grenlandia Wschodnia	600
Ilulissat	Jakobshavn	Grenlandia Zachodnia	4.100
Ivittuut (Ivigtut)	-	Grenlandia Zachodnia	200
Kangaatsiaq	-	Grenlandia Zachodnia	600
Kangerluarsoru- seq	Færingehavn	Grenlandia Zachodnia	b.d.
Kangerlussuaq	Søndre Strømfjord	Grenlandia Zachodnia	500
Kulusuk	Kap Dan	Grenlandia Wschodnia	348
Maniitsoq	Sukkertoppen	Grenlandia Zachodnia	2.900
Nanortalik	-	Grenlandia Zachodnia	1.500
Narsaq	-	Grenlandia Zachodnia	1.700
Nuuk	Godthåb	Grenlandia Zachodnia	17.000
Paamiut	Frederikshåb	Grenlandia Zachodnia	1.900
Qaanaaq	Thule	Grenlandia Północna	650
Qaqortoq	Julianehåb	Grenlandia Zachodnia	3.100
Qasigiannguit	Christianshåb	Grenlandia Zachodnia	1.400
Qeqertarsuaq	Godhavn	Grenlandia Zachodnia	1.000
Sisimiut	Holsteinsborg	Grenlandia Zachodnia	5.200
Tasiilaq	Ammassalik/ Angmagssalik	Grenlandia Wschodnia	1.800
Upernavik	Upernavik	Grenlandia Zachodnia	1.100
Uummannaq	Dundas, Umanak	Grenlandia Północna	1.400

[edytuj] Polityka

Na mocy konstytucji duńskiej z 1953 Grenlandia jest integralną częścią Królestwa Danii posiadającą od 1979 szeroką autonomię. W gestii duńskich władz centralnych, które na Grenlandii reprezentuje wysoki przedstawiciel, są: sprawy konstytucji, obrony, polityki zagranicznej i monetarnej. Grenlandia wybiera 2 deputowanych do parlamentu duńskiego (Folketingu). Lokalnym organem władzy ustawodawczej jest Landsting (kadencja 4 lata, z wyborów powszechnych), władzy wykonawczej — rząd, odpowiedzialny przed Landstingiem. Główne partie polityczne: Siumut (naprzód), zał. 1977, socjaldemokratyczna, zwolenniczka jak najszerszej autonomii Grenlandii w ramach Danii, Atassut (poczucie wspólnoty), zał. 1978, konserwatywno-liberalna, popiera bliskie związki z Danią, Wspólnota Ludzka (Inuit Ataqatigiit), zał. 1978, eskimoska partia niepodległościowa. W listopadzie 2008 r. ma się odbyć referendum na temat poszerzenia autonomii.