Kaplica Lipskich na Wawelu
Kaplica św. Macieja Apostoła i św. Mateusza Ewangelisty w Krakowie nr rej. A7 (nr rej. Wzgórza Wawelskiego) |
|
| Data budowy | 1630 - 1633 |
| Data poświęcenia | 1633 rok |
| Wyznanie | Kościół katolicki |
| Parafia | Parafia archikatedralna św. Stanisława BM i św. Wacława w Krakowie |
| Rodzaj | Kaplica |
| Wezwanie | świetego Macieja Apostoła i świętego Mateusza Ewangelisty |
| Budulec | cegła |
| Obecnie | istnieje |
Kaplica Lipskich, pod wezwaniem świetego Macieja Apostoła i świetego Mateusza Ewangelisty – jedna z dziewiętnastu kaplic Katedry Wawelskiej. Znajduje się w północnym ramieniu ambitu, pomiędzy kaplicami Skotnickich, a Maciejowskiego.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Obecna kaplica wznosi się na gotyckiej, wybudowanej w pierwszej połowie XIV wieku. W 1620 r. biskup Marcin Szyszkowski wybrał budowlę na swoje mauzoleum. Trzy lata później zamierzał połączyć ową kaplicę z sąsiednią – Skotnickich, czego nigdy nie zrealizował. Na kaplicę grobową przebudował obiekt biskup Andrzej Lipski, który po otrzymaniu nominacji na biskupa krakowskiego kodycylem z 11 sierpnia 1630 r., zmienił zdanie co do swojego pochówku w katedrze włocławskiej (o czym pisał w testamencie, powstałym 20 marca tego roku), zamierzając spocząć w katedrze wawelskiej. Mieli tego dopilnować egzekutorzy jego testamentu. Prace zakończono w 1633 r. Tego samego roku erygowano kapelanię, ufundowaną przez biskupa. Kolejne prace nad kaplicą przypadają na lata 1743 – 1746, kiedy to na zlecenie kardynała Jana Aleksandra Lipskiego dokonano przebudowy kaplicy na jego mauzoleum. Nadmienimy, iż kardynał kazał zachować XVII-wieczne fragmenty, w tym także nagrobek biskupa Andrzeja.
[edytuj] Architektura
Pierwotnie kaplica posiadała ołtarz z malowaną sceną męczeństwa św. Stanisława, a zamykała ją żelazna krata. Po pierwszej przebudowie, dokonanej w XVII wieku, obiekt poddano barokizacji, zaś w kolejnej dodano i usunięto pewne elementy. Powstałą na planie kwadratu kaplicę nakrywa kopuła. Pokrywa ją polichromia z XVIII wieku, przedstawiająca alegorię Wiary i Czterech cnót kardynalnych, powstała na wcześniejszym fresku, ukazującym Gloria Dei (chwałę boską). Pendentywy zajmują herby Grabie, Topór, Lewart i Godziemba. We wnętrzu znajduje się przy ścianie zachodniej nagrobek biskupa Andrzeja Lipskiego. Przy ścianie wschodniej znajdował się również ołtarz z malowanym na blasze obrazem Ukrzyżowanie z Matką Boską, św. Janem Ewangelistą oraz Marią Magdaleną, ujętym dwiema kolumnami. Zastąpiono go w połowie XVIII wieku pomnikiem nagrobnym kardynała Jana Lipskiego. Naroża zajmują załamane pilastry, a ścianę wschodnią, zachodnią i południową płytkie nisze arkadowe, ujęte pilastrami jońskimi. Każdy z wymienionych elementów wnętrza wykonano z czarnego marmuru dębnickiego, a nagrobek bpa Lipskiego ponadto z alabastru. Owy pomnik składa się z postumentu z zakończonymi główkami kobiecymi pilastrami hermowymi oraz płytkiej wnęki, ujętej półkolumnami kompozytowymi. Nisza zakończona jest przerywanym u dołu trójkątnym przyczółkiem, który wieńczy rzeźba Chrystus Zmartwychwstały z dwoma aniołami. Na wysuniętym z niszy sarkofagu spoczywa figura zmarłego biskupa w pozie sansowinowskiej. Nad nią unosi się w obłokach, z wyłaniającymi się główkami anielskimi, wypukło rzeźbiony medalion z przedstawioną Matką Boską z Dzieciątkiem. Po bokach niszy stoją figury św. Andrzeja Apostoła i św. Jana Chrzciciela. Naprzeciw usytuowany jest późnobarokowy nagrobek kardynała Jana Lipskiego, wykonany przez Franciszka Placidiego. Znajdujący się w przedłużeniu kaplicy ołtarz z czasu ostatniej przebudowy zawiera obraz Świety Mateusz, pędzla Franciszka Smuglewicza (druga połowa XVIII w.). Ta część oświetlona jest oknami. Obiekt zamyka rokokowa, wykonaną podczas ostatniej przebudowy, żelazna krata z przedstawionymi orłami, podtrzymującymi herb Grabie.
[edytuj] Bibliografia
- Kuczman Kazimierz: Wzgórze Wawelskie. Przewodnik. Wydanie 2 Kraków 1988
- Rożek Michał: Krakowska katedra na Wawelu. Przewodnik dla zwiedzających. Wydanie 3 Kraków 1989
- Rożek Michał: Katedra wawelska w XVII wieku. Wydanie 1 Kraków 1979 ISBN 83-08-00198-X
