Portal:Dinozaury/ArtykułTygodnia/archiwum
Spis treści |
[edytuj] Plateozaur
Plateozaur (Plateosaurus) - późnotriasowy dinozaur należący do prozauropodów. Nazwa rodzajowa Plateosaurus oznacza płaskiego jaszczura.
Plateozaur wystepował w okresie późnego triasu (około 220-216 milionów lat temu) na obszarze dzisiejszej Europy. Skamieniałości plateozaura znaleziono w Niemczech, Francji, Szwajcarii i na Grenlandii.
Plateozaur był prawdopodobnie największym dinozaurem swoich czasów. Pomimo jednak olbrzymich rozmiarów (długość ciała 6-10 m, masa 700 kg) był, jak wszyscy roślinożercy, łagodnym zwierzęciem. Miał potężne nogi, na których oparty był masywny tułów. Tylne kończyny podobnie jak u innych prozauropodów były dłuższe niż przednie. Przednie kończyny plateozaura były mocne i zakończone wielkimi pazurami, umieszczonymi na kciukach. Zarówno tylne jak i przednie kończyny plateozaura były pięciopalczaste. Długi, wysoki i bocznie spłaszczony ogon plateozaura stanowił przeciwwagę dla długiej szyi.
Plateozaur poruszał się zwykle na czterech kończynach. Czasami mógł jednak stawać i na tylne, aby sięgać po pokarm do wyższych partii drzew i paproci, pomagając sobie zakrzywionymi pazurami umieszczonymi na kciukach. Zrywany pokarm gromadził w workach policzkowych, które chroniły pokarm przed wypadaniem podczas żucia. Przeżuwane liście były zamieniane w papkę. Poszatkowana masa roślinna wędrowała do żołądka, gdzie była mielona przez gastrolity. Plateozaur aby mógł zapewnić sobie wystarczającą ilość pokarmu, musiał być w ciągłym ruchu.
[edytuj] Jinlong
Jinlong (Yinlong downsi Xu, Forster, Clark & Mo, 2006) to 1,2 długości dwunożny roślinożerca najstarszy i najprymitywniejszy ceratops, jego szczątki odnaleziono w centralnej Azji, żył pod koniec jury 161-156 milionów lat temu. Być może często padał ofiarą guanlonga - najstarszego znanego, niedawno odkrytego, przedstawiciela rodziny tyranozaurów. Nazwa rodzajowa jinlonga pochodzi od mandaryńskich słów oznaczających "ukryty smok" - jest to nawiązanie do filmu Przyczajony tygrys, ukryty smok, którego część scen kręcono niedaleko lokalizacji, z której pochodzi jedyna znana dotychczas, a odkryta w 2004 roku, skamieniałość jinlonga - świetnie zachowany szkielet wraz z czaszką.
Jinlong jest najstarszym i najprymitywniejszym znanym przedstawicielem ceratopsów, więc jego odkrycie pozwoliło rzucić nieco światła na pochodzenie całej tej grupy. Mały rogowy dziób w przedniej części górnej szczęki jest cechą pozwalającą bez wątpienia uznać jinlonga za ceratopsa, ale posiadał on również cechy charakterystyczne dla pachycefalozaurów. Kość łuskowa posiadała na przykład charakterystyczną ornamentację, dotąd uważaną za autapomorfię (unikatową zaawansowaną cechę) pachycefalozaurów. Teraz wydaje się ona być po prostu synapomorfią (wspólną zaawansowaną cechą) marginocefali. Kolejnymi łącznikowymi cechami są, chociażby: względnie mała (w stosunku do reszty ciała) czaszka, pewne szczegóły w jej budowie, jak również konstrukcja miednicy. Co ciekawe, jego jeszcze bardzo pierwotna prakryza, była zbudowana na bazie kości łuskowej, a nie ciemieniowej jak u późniejszych ceratopsów. Odkrycie jinlonga nie tylko wspiera monofiletyczność marginocefali, ale również wskazuje, dzięki jego jeszcze pierwotniejszym cechom, na ich związek z heterodontozaurami. Dla marginocefali (pachycefalozaurów i ceratopsów) oraz heterodontozaurów utworzono więc nową grupę taksonomiczną - heterodontozaurokształtne.
[edytuj] Gallimim
Gallimim (Gallimimus bullatus) to teropod z grupy ornitomimozaurów, którego szczątki na pustyni Gobi odkryli polscy paleontolodzy. Został on opisany przez Polki – Ewę Roniewicz, Halszkę Osmólską i pochodzącego z Mongolii Rinchena Barsbolda w 1972 roku. W polskich zbiorach znajdują się kopie szkieletów, oryginał został zwrócony Mongolii.
Zamieszkiwał centralną Azję, Mongolia (południowa część pustyniGobi), w późnej kredzie (mastrycht), ok. 70 mln. lat temu. Jest największym znanym przedstawicielem rodziny ornitomimów. Jak inne ornitomimidy był przystosowany do biegu. Miał długie nogi i krótkie palce. Ogon pełnił funkcję przeciwwagi. Jego cechą charakterystyczną są krótkie w porównaniu do kości udowej kończyny przednie. Niezwykły jest jego rogowy dziób – posiadał on ząbki, które uważa się za mechanizm filtrowania pokarmu z wody, jak u współczesnych kaczek. Odciski blaszek rogowych dzioba okrywające charakterystyczne dla tych dinozaurów bezzębne szczęki pozwalają przypuszczać, że mogły cedzić plankton z wody podobnie jak dzisiejsze flamingi czy kaczki. Galimim żył jednak w środowisku okresowo suchym, więc nie mogła być to jego jedyna strategia żywieniowa. Być może żywił się także, a może przede wszystkim roślinami i małymi zwierzętami lądowymi. Skamieniała treść żołądka pokrewnych rodzajów dinozaurów sugeruje, że mogły też się odżywiać pokarmem roślinnym.
[edytuj] Afrowenator
Afrowenator (Afrovenator abakensis) – dwunożny, mięsożerny teropod z rodziny megalozaurów; jest uznawany za bazalnego przedstawiciela tej rodziny. Nazwa rodzajowa oznacza "afrykański myśliwy". Epitet gatunkowy odnosi się do In Abaka, tuareskiej nazwy regionu Nigru, w którym odnaleziono skamieniałości.
Żył w okresie wczesnej kredy (131-121 mln lat temu) na terenach północnej Afryki. Jego szczątki znaleziono w formacji Tiourarén w Agadez w Nigrze w 1994 r. Teropod ten znany jest z pojedynczego, ale prawie kompletnego szkieletu z wyróżniającymi się: czaszką (bez żuchwy), częścią kręgosłupa, "rękami" (łapami przednimi) i kompletnymi tylnymi, prawie kompletną miednicą. Znajduje się na Uniwersytecie w Chicago.
Długość ciała do 9 m, ciężar ok. 2 t. Miał w swoich szczękach ok. 60 ostrych, zagiętych do tyłu zębów, przystosowanych do wyrywania kawałów mięsa, każdy ok. 5 cm długości.
Większość współczesnych analiz umieszcza afrowenatora w rodzinie megalozaurów. Badania z 2002 r. umieściły afrowenatora w bazalnych (pierwotnych) megalozaurach.
[edytuj] Allozaur
Allozaur (Allosaurus) - duży późnojurajski dinozaur należący do teropodów z rodziny allozaurów.
Allozaur był jednym z największych drapieżników lądowych swoich czasów. Odnajdywane okazy należące do gatunku Allosaurus fragilis miały do 10 m długości i ważyły do 2,5 t wagi. Kończyny tylne allozaura były potężne i zakończone pięcioma palcami. Cztery z nich były uzbrojone w ostre, zakrzywione pazury. Kończyny przednie allozaura były wyraźnie krótsze od tylnych, ale stosunkowo długie i w pełni funkcjonalne, zakończone również trzema palcami uzbrojonymi w ostre pazury o długości 15 cm. Allozaur miał dużą, wąską i ażurową czaszkę, z charakterystycznymi kostnymi grzebieniami nad oczodołami. W paszczy allozaura tkwiło około 70 zakrzywionych zębów o piłkowanych krawędziach. Przeciwwagę dla dużej głowy stanowił silnie umięśniony, długi ogon.
Allozaur polował na wielkie roślinożerne zauropody oraz na mniejsze dinozaury ptasiomiedniczne takie jak: kamptozaury, stegozaury i driozaury. Prawdopodobnie równie chętnie, jak świeże mięso, jadał znalezioną padlinę. Możliwe, że allozaury polowały w małych grupach po 3-5 osobników, co umożliwiało im uporanie się z wielkimi zauropodami, takimi jak np. diplodok, superzaur czy brachiozaur.
[edytuj] Brachiozaur
Brachiozaur (łac. Brachiosaurus) – jeden z największych i najbardziej znanych roślinożernych dinozaurów. Zauropod o "żyrafiej" szyi i sylwetce.
Nazwa "brachiozaur" oznacza ramienny jaszczur i odwołuje się do jego przednich kończyn które były dłuższe od tylnych. Część paleontologów uważała do niedawna, że ze względu na swój ogromny ciężar (30-80 t.) zwierzęta te o wiele lepiej czuły się częściowo zanurzone w wodzie. Przypuszczano, że wielkie dinozaury rzadko opuszczały środowisko wodne. Dziś naukowcy skłonni są uważać, że te dinozaury prowadziły naziemny tryb życia. Chcąc utrzymać się przy życiu, roślinożerny brachiozaur musiał pożerać olbrzymie ilości pokarmu. Długa szyja pozwalała mu zdobyć liście znajdujące się wysoko, nieosiągalne dla mniejszych zwierząt. Olbrzymie brachiozaury miały złożony układ trawienny i żołądek zdolny do rozdrabniania roślin. Być może pomagały w tym połykane przez nie kamienie (gastrolity), które ocierając się o siebie w żołądku rozdrabniały pokarm.
Zrekonstruowane szkielety zwierząt zaliczanych do afrykańskiego gatunku Brachiosaurus brancai wystawiane są w Muzeum Historii Naturalnej w Berlinie (znajdujący się tam szkielet brachiozaura to największy zmontowany szkielet dinozaura na świecie).
[edytuj] Iguanodon
Iguanodon (Iguana + odon = legwan + ząb, czyli ząb legwana) – duży dinozaur roślinożerny o długości do 10 m. Waga około 5 ton, okres występowania wczesna kreda (140 mln-120 mln).
Miał "dziób", zupełnie niepotrzebny drapieżnikom. Tylne zęby policzkowe iguanodona były szerokie i płaskie podobnie jak dzisiejsze zwierzęta roślinożerne. Poruszał się na tylnych kończynach, ale przednie służyły mu do innych czynności. Iguanodon miał środkowe palce zakończone "kopytami" na których opierał się w trakcie żerowania, mały palec znacznie odstawał więc służył do przytrzymywania pokarmu. Uzbrojony był w kciuk z pazurem. Pazura tego używał do zrywania twardych roślin oraz do nastraszenia przeciwników. Dorosłe osobniki chodziły na czterech nogach, młode poruszały się natomiast na kończynach tylnych, lecz gdy uciekał lub chciał dosięgnąć czegoś wstawał na dwie łapy. Żył on na bagnach i podmokłych terenach. Żywił się głównie paprociami i liśćmi palm osiągających nie więcej niż 2 m. Czasami jednak jadł różne owoce, korę i inne rośliny. Był on jednym z pierwszych odkrytych dinozaurów. Kciuk z pazurem służył do obrony przed drapieżnikami. Gdy po raz pierwszy go odkryto myślano, że pazur znajdował się na głowie.
Iguanodon został odkryty w 1825 r. Żona lekarza w hrabstwie Sussex Gideona Mantella, Mary Mantell znalazła w kamieniach przeznaczonych do naprawy drogi zęby jakiegoś wielkiego zwierzęcia. Mantell szybko odnalazł kamieniołom skąd pochodziły zęby i znalazł więcej kości. Swoje znaleziska posłał słynnemu paleontologowi, Baronowi Cuvierowi. Mantell oglądając iguanę znalazł rozwiązanie zagadkowych skamielin - należały one do wielkiego gada. Nazwał go iguanodon. Później zaklasyfikowano iguanodona do rodziny dinozaurów.
[edytuj] Zauropody
Zauropody (Sauropoda) – podrząd lub infrarząd dinozaurów z rzędu dinozaurów gadziomiednicznych (Saurischia). To największe zwierzęta lądowe, jakie kiedykolwiek stąpały po ziemi. Wszystkie były roślinożerne, a ich pożywienie stanowiły miękkie części drzew, np. liście, po które mogły sięgać dzięki niezwykle długiej szyi, a większość zdolna była także stawać na tylnych kończynach. Odkryto, że " dinozaury te jadły też trawę"- podaje agencja Associated, potwierdziły to badania skamieniałych odchodów znalezionych w Indiach. Grupą tą kierowała paleobotanik Caroline Stromberg. Wcześniej uważano, że trawy pojawiły się długo po wymarciu dinozaurów (oligocen).
Zauropody miały małe głowy na bardzo długich szyjach i długie ogony jako przeciwwaga dla ich szyj. Zęby stępione słupkowate lub łopatkowate, najczęściej rzadko rozmieszczone. Zwierzęta te zwykle poruszały się stosunkowo powoli na czterech grubych, słupowatych, pięciopalczastych nogach o palcach silnie skróconych z tępymi pazurami występującymi tylko na 1 palcu przednich kończyn oraz 1, 2 i 3 palcu kończyn tylnych. Nozdrza były przesunięte daleko ku tyłowi, umieszczone w górnej części czaszki, czasami bardzo blisko oczu, często jednak daleko za nimi (jak w przypadku brachiozaurów). Niektóre z późniejszych zauropodów miały częściowo opancerzone ciała, np. tytanozaury. Występowały od wczesnej jury do końca kredy na wszystkich kontynentach oprócz Antarktydy. Zauropodami są np. : diplodok, apatozaur, brachiozaur, kamarazur, sejsmozaur.
[edytuj] Ornitomimy
Ornitomimy (Ornithomimidae) – rodzina mięsożernych dinozaurów z grupy celurozaurów. Żyły w okresie późnej kredy na terenach dzisiejszej Azji i Ameryki Północnej. Długość ciała ok. 3-6 m.
Ornitomimy to dinozaury które w wyniku ewolucji upodobniły się do ptaków a zwłaszcza do strusi. Miały cienką, długą szyję, która zakończona była długą głową z bezzębnym, "ptasim" dziobem i dużymi oczami. Także mózgi były względnie duże. Prawdopodobne jest, że niektóre ornitomimy miały przeciwstawne kciuki u rąk, dzięki którym mogły manipulować pokarmem. Pazury miały słabo wygięte, długie i ostre. Posiadały także długie mocne nogi zakończone trójpalczastymi stopami, które umożliwiały im bardzo szybki bieg. Dinozaury te prawdopodobnie pożerały niewielkie zwierzęta takie jak: jaszczurki, owady, żaby, małe ssaki. Możliwe też, że uzupełniały jadłospis owocami i nasionami.
Bezsporni przedstawiciele tej grupy pojawiają się dopiero we wczesnej kredzie lecz nie znamy dokładnie od jakich zwierząt pochodzą. Ich przypuszczalnym przodkiem może być późnojurajski teropod, który występował w Afryce, zwany Elaphrosaurus. Za najstarszego przedstawiciela tej rodziny uważa się dinozaura noszącego miano Harpymimus z Mongolii. Ich najbliższymi kuzynami są troodony i tyranozaury o czym świadczy budowa ich mózgoczaszki, kręgów i stóp.
[edytuj] Pachycefalozaury
Pachycefalozaury (Pachycephalosauria) - infrarząd dwunożnych, roślinożernych dinozaurów ptasiomiednicznych z grupy marginocefali.
Żyły w okresie kredy na obszarze współczesnej Ameryki Północnej i Eurazji. Posiadały duże, kopulaste i zgrubiałe kości sklepienia czaszki, dlatego nazywa się je również dinozaurami grubogłowymi. Niektóre z nich z tyłu czaszki, jak również na nosie i po bokach głowy posiadały gruzełkowate narośla (Prenocephale prenes), oraz kolce, których przeznaczenie nie jest pewne (Stygimoloch spinifer). U lepiej poznanych gatunków można dostrzec dwa typy sklepienia czaszki. Bardziej wypukłe należały prawdopodobnie do samców. Mogły one pełnić funkcje bodźców wzrokowych.
Głowy pachycefalozaurów są dość ciężkie i dlatego by poszczególne osobniki mogły utrzymać stan równowagi, konieczne było cofnięcie głowy w kierunku miednicy, pionowe osadzenie czaszki oraz zwiększenie masy i usztywnienie ogona. Duży ciężar czaszki musiał pociągnąć za sobą również zmiany w budowie odcinka szyjnego kręgosłupa, który przybierał zapewne esowaty kształt. Nogi pachycefalozaurów nie były zbyt długie, co sprawiało, ze nie mogły z pewnością szybko biegać. Niektóre gatunki mogły osiągać 5 m długości. Uzębienie pachycefalozaurów miało charakterystyczny liściowaty kształt i było dość prymitywne.
Pachycefalozaury miały szeroki zakres występowania geograficznego i były mocno zróżnicowane.
[edytuj] Celofyz
Celofyz (Coelophysis) – rodzaj teropoda z rodziny Coelophysidae. Zamieszkiwał tereny dzisiejszej Ameryki Północnej i być może południowej Afryki (przy założeniu, że megapnozaur jest młodszym synonimem celofyza - patrz niżej). Żył w okresie górnego triasu (222-215 mln lat temu).
Opisano kilka gatunków należących do tego rodzaju, m.in. C. longicollis (Cope, 1887) i C. willistoni (Cope, 1887), obecnie jednak jako pewny gatunek traktuje się tylko jeden - C. bauri (Cope, 1887).
Coelophysis bauri został opisany przez Cope'a na podstawie fragmentarycznych, często uważanych za niediagnostyczne skamieniałości. Wprawdzie później, w latach 40. XX wieku, na terenie Ghost Ranch w Nowym Meksyku odkryto setki świetnie zachowanych szkieletów, lecz nie było pewne, czy rzeczywiście należą one do C. bauri (fragmentaryczność szczątków, na podstawie których Cope opisał ten gatunek, utrudniała porównania). Hunt & Lucas (1991) uznali nawet C. bauri za nomen dubium, a zwierzęta z Ghost Ranch zaliczyli do nowego gatunku Rioarribasaurus colberti.
Jego smukła czaszka, zawierała wiele pustych przestrzeni dla zmniejszenia wagi, z zakrzywionymi do tyłu zębami, jak u reszty teropodów; szyja giętka, połączona z tylną częścią czaszki, wygięta w kształcie litery "S"; żył w grupach-watahach, prawdopodobnie okresowe wielkie zgromadzenia dla celów rozrodczych (na podstawie odkryć z Nowego Meksyku), znane zachowania kanibalistyczne, w stosunku do młodszych przedstawicieli gatunku (obecnie kwestionowane przez najnowsze odkrycia).
[edytuj] Diplodok
Diplodok (Diplodocus - łac. dwubelkowiec) – jeden z największych dinozaurów, żyjący w późnej jurze (155-146 mln lat temu). Zamieszkiwał terytorium dzisiejszych Stanów Zjednoczonych, w szczególności stany Kolorado, Utah i Wyoming.
Jak wszystkie zauropody, był czworonożny, z masywnymi kończynami i bardzo małą czaszką w stosunku do wielkości ciała. Czaszka bardzo lekka, o ażurowej budowie. Puszka mózgowa była bardzo mała, zawierała mózg o szacowanej wadze 0,5 kg. Szyja długa (osiągała 6 m), posiadała 15 kręgów szyjnych. Ogon bardzo długi, złożony z 80 kręgów. Kręgi diplodoka, za wyjątkiem końcowych kręgów ogonowych, posiadały komory powietrzne, co zmniejszało wagę zwierzęcia. Szkielet diplodoka jest najbardziej kompletny z dotychczas zrekonstruowanych szkieletów zauropodów. Długość największych znalezionych osobników szacuje się na 32 m, a wagę na 22-27 t. Długo uchodził za najdłuższego dinozaura, ale obecnie znane są dłuższe superzaury i ultrazaury.
Diplodok był roślinożercą. Pochłaniał do 1 tony roślin dziennie. Ze względu na słabe, nieprzystosowane do przeżuwania roślin uzębienie, rozcieranie pokarmu odbywało się w żołądku, w którym znajdowały się liczne kamienie (gastrolity) połykane przez zwierzę i używane do miażdżenia liści i łodyg. Zdrowe, dorosłe osobniki prawdopodobnie nie miały wrogów - niezależnie od swych wielkich rozmiarów, posiadały bowiem do obrony duży, ostry pazur na przednich kończynach oraz długi, biczowaty ogon. Sądzi się, że diplodoki żyły w małych grupach rodzinnych po 5-10 osobników. Szacuje się, że dożywały 130 lat. Samica składała do wykopanego dołu kilkadziesiąt jaj o wielkości około 20 cm. Po wykluciu się młode ważyły zaledwie kilogram. Dziennie przybierały na wadze 2-3 kg, a rocznie - 1 tonę.
[edytuj] Terizinozauroidy
Terizinozauroidy (Therizinosauroidea) – nadrodzina dinozaurów z grupy celurozaurów
Dinozaury te sprawiły nieco problemów, zwłaszcza, jeśli chodzi o systematykę. Klasyfikowane są jako teropody, ale mają też cechy całkowicie odmienne od tej grupy. Mają ptasiopodobne miednice, jak dromeozaury; bezzębne dzioby, podobnie jak ornitomimozaury czy ptaki. Wszystkie cztery palce u stóp są zwrócone do przodu, natomiast u reszty teropodów pierwszy wewnętrzny palec jest zredukowany i zwrócony do tyłu. Odkrycie alksazaura – prymitywniejszego od wcześniej poznanych – podtrzymuje tezę o przynależności tej grupy do teropodów, ponieważ miał kilka cech celurozaurów. Później odkryto jeszcze starszego terizinozauroida, bejpiaozaura, który miał właśnie pierwszy palec stopy zredukowany, a oprócz tego ciało pokryte piórami. Wciąż nie jest pewne, z którą grupą teropodów terizinozauroidy są najbliżej spokrewnione. Aktualnie klasyfikuje się je do taksonu maniraptorów.
Do niedawna uważano, że terizinozauroidy najpierw pojawiły się w Azji, a później na obszarze Ameryki Północnej. Po odnalezieniu w 2005 r. szczątków nowego rodzaju tej grupy dinozaurów - falkariusa - pogląd ten uległ zmianie. Odnalezione w Azji terizinozauroidy, takie jak terizinozaur, czy też każdy inny, były bardziej zaawansowane ewolucyjnie niż falkarius. Więc wychodzi, że terizinozauroidy nie pojawiły się wpierw w Azji a potem w Ameryce Północnej, lecz odwrotnie. Terizinozauroidy były wszystkożerne. Obecnie przypuszcza się, że w swej ewolucji przechodziły od diety mięsnej do roślinnej, lecz żywiły się również owadami.
[edytuj] Dromeozaury
Dromeozaury, Dromaeosauridae, raptory - teropody (drapieżne dinozaury) należące do rodziny Dromaeosauridae ('biegające jaszczury' od greckich słów dromeus (δρομευς) - 'biegacz' i sauros (σαυρος) 'jaszczur'). Często potocznie nazywane 'raptorami'. Określenie to spopularyzował film Park Jurajski Stevena Spielberga.
Dromeozaury były niewielkimi, zwinnymi drapieżnikami, które rozwinęły się w okresie jurajskim, największy rozkwit przeżywając w okresie kredowym.
Ich rozmiar wahał się w granicach 0,5-7 m długości. Ich cechą charakterystyczną był zakrzywiony pazur, zamocowany na wygiętym do tyłu, drugim palcu każdej z tylnych kończyn. Służył on do polowania, zwierzę prawdopodobnie skakało na swoją ofiarę, a następnie zadawało serię pchnięć (nie jak wcześniej myślano - cięć rozszarpujących ciało ofiary), które przebijały się przez narządy wewnętrzne i żyły, doprowadzając do natychmiastowej śmierci ofiary. Ogony dromeozaurów były usztywnione przez ścięgna, co pomagało utrzymać równowagę w czasie biegu i skoku. Microraptor gui miał nawet ogon zakończony niewielkim "sterem" z piór, co pomagało mu w zwinnym poruszaniu się.
[edytuj] Dilofozaur
Dilofozaur (Dilophosaurus - jaszczur dwugrzebieniowy) - najstarszy dobrze poznany duży teropod (mięsożerny, dwunożny dinozaur). Żył około 200-191 mln lat temu, na początku okresu jurajskiego.
Dilofozaur był dość dużym (długość do 6-7 m i masa do 0,5 tony) myśliwym o lekkiej budowie ciała, potężnych kończynach tylnych i bardzo długim ogonie. Charakterystyczną cechą budowy jego ciała były dwa półkoliste grzebienie, wyrastające ze szczytu czaszki; ich funkcja nie jest znana. Inną cechą czaszki dilofozaura, spotykaną też u innych przedstawicieli nadrodziny Coelophysoidea, był odstęp między kością szczękową a kością przedszczękową, nadający głowie zwierzęcia kształt nieco podobny do głowy krokodyla. Dilofozaur mógł polować głównie na małą zdobycz, np. młode, roślinożerne dinozaury, lub zabijać ofiary przy użyciu pazurów, a nie szczęk, albo wręcz żywić się padliną.
Pierwsze skamieniałości tego dinozaura (bez charakterystycznego podwójnego grzebienia na czaszce) odkryto w 1942 roku w północnej Arizonie (USA); został on opisany w 1954 r, pod nazwą Megalosaurus wetherilli. Dopiero późniejsze odkrycie bardziej kompletnej czaszki - z zachowanym grzebieniem - doprowadziło do opisania dilofozaura jako odrębnego rodzaju.
[edytuj] Apatozaur
Apatozaur - dawniej brontozaur. Rodzaj obejmujący olbrzymie dinozaury roślinożerne, jedne z największych zwierząt lądowych wszechczasów. Ich szczątki zostały znalezione w Ameryka Północna w warstwach skalnych z górnej jury.
Apatozaur osiągał do 21 m długości i ważył do 30 t. Miał cztery potężne, słupowate kończyny. Wielkość, kształt i cechy głowy apatozaura były przedmiotem sporów przez ponad 100 lat. Początkowo nie została ona odnaleziona, a późniejsze niejasności wynikały po części z niekompletności skamieniałych znalezisk, a po części z prawdopodobnego pomieszania skamieniałości w trakcie przesyłania z miejsca wykopaliska. Aż do 1978 głowa była przedstawiana na rekonstrukcjach jako masywna, tęponosa czaszka z łyżkokształtnymi zębami. Następnie naukowcy odrzucili taką koncepcję rekonstrukcji na korzyść zwężającej się, wydłużonej czaszki z długimi, kołkowatymi zębami.
Wiele dyskusji koncentrowało się wokół tego, czy apatozaury i pokrewne formy były zdolne do utrzymania wielkiem masy na lądzie, czy też były zmuszone zaadaptować się do środowiska wodnego. Obecnie przypuszcza się, że apatozaur był pierwotnie zwierzeciem lądowym. Szkielet nie miał cech wskazujących na życie w środowisku wodnym, a eksperymenty wykazały, że kości zwierzecia mogły wytrzymać wielką masę ciała. Nawet potężny brachiozaur, który ważył ok.80 t, przebywał prawdopodobnie częsciej na lądzie niż w wodzie.
[edytuj] Triceratops
Triceratops ("trójrogie oblicze") jest najlepiej poznanym przedstawicielem ceratopsów, gdyż znaleziono wiele jego skamieniałych szczątków. Został znaleziony i opisany po raz pierwszy w 1889 roku przez znanego paleontologa Othniela Marsha.
Triceratops był dużym ceratopsem, miał dużą kryzę kostną zbudowaną z litej kości w przeciwieństwie do większości innych ceratopsów takich jak np. chasmozaur których kryza była ażurowa. Kryza chroniła barki i była odporna na ciosy, zadawane przez inne dinozaury. Kołnierz był obrzeżony kośćmi napotylicznymi (czyli guzkami, kolcami itp.). Miał też trzy rogi. Dwa nad oczami osiągały nat 1,2 metra długości; róg na nosie był krótki i gruby . Prawdopodobnie używał ich jako broni przed drapieżnikami np. tyranozaurem i jako narzędzie zbrodni w walce o samicę podczas godów. Gdy w walce triceratops stracił róg, był łatwym celem dla drapieżnika. Szczególnie potężne były przednie nogi triceratopsa, które musiały dźwigać jego niezwykle ciężką głowę. Triceratops miał wokół szyi duży kołnierz kostny .
Triceratopsy żyły w grupach liczących setki, a nawet tysiące osobników. Uważa się że te dinozaury wędrowały wiele kilometrów między żerowiskami, a terenami lęgowymi.
[edytuj] Stegozaur
Stegozaur (Stegosaurus - Marsh; 1877) - rodzaj wymarłych gadów z rzędu dinozaurów ptasiomiednicznych, roślinożerny dinozaur z rodziny stegozaurów. Żył w okresie górnej jury (ok. 155 mln lat temu), zamieszkiwał tereny dzisiejszej Ameryki Północnej i Europy (niedawno jego skamieniałości odkryto w Portugalii).
Jeden z najlepiej poznanych dinozaurów, o bardzo charakterystycznym wyglądzie, na który składają się imponujące, romboidalne płyty kostne, ustawione w dwóch rzędach wzdłuż kręgosłupa, oraz ogon zakończony czterema ostrymi rogami kostnymi. Często uważany za tzw. "głupiego dinozaura" z racji wielkości mózgu. Poruszał się raczej dość ociężale, stąd często mógł padać ofiarą szybkich drapieżników.
Stegozaury dysponowały bardzo malutkim mózgiem, który według naukowców nie pozwalałby na pełną kontrolę nad tak ogromnym ciałem. Dlatego sądzą, iż zwierzęta te miały dwa równoległe ośrodki "mózgowe": właściwy mózg w czaszce i coś w rodzaju centrum koordynacyjnego w pokaźnej komorze zlokalizowanej w odcinku miedniczym. Nie był to mózg w pełni tego słowa znaczeniu, a raczej duży splot włókien nerwowych (około 20 razy większy od "właściwego" mózgu) odpowiedzialnych za przekazywanie bodźców między "prawdziwym" mózgiem i kontrolujących pracę kończyn tylnych i ogona.
