Prawa człowieka

Skocz do: nawigacji, szukaj
Oryginał Konwencji Genewskiej

Prawa człowieka to pojęcie reprezentujące koncepcję, według której każdemu człowiekowi przysługują pewne prawa, wynikające z godności człowieka, które są niezbywalne (nie można się ich zrzec), nienaruszalne (istnieją niezależnie od władzy i nie mogą być przez nią regulowane), naturalne i niepodzielne. Państwu przypisuje się rolę instytucji, której zadaniem jest ochrona owych praw. Poszanowanie praw człowieka i godności ludzkiej jest uznawane za podstawę sprawiedliwości i pokoju na świecie.

Międzynarodowa encyklopedia prawa publicznego podaje[1], że prawami człowieka są te wolności, środki ochrony oraz świadczenia, których respektowania właśnie jako praw, zgodnie ze współcześnie akceptowanymi wolnościami, wszyscy ludzie powinni móc domagać się od społeczeństwa, w którym żyją.

„ Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i swych praw. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem oraz powinni postępować w stosunku do siebie wzajemnie w duchu braterstwa. ”
— Artykuł 1 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka

Spis treści

[edytuj] Prawa człowieka, a inne prawa moralne

Prawa człowieka różnią się od innych powszechnych praw moralnych tym, iż nie ma dla nich uzasadnienia. Fakt, iż jest się człowiekiem, jest wystarczającym powodem dochodzenia roszczeń wynikających z tychże praw. Żadna czynność prawna, a nawet żadne przestępstwo nie może zniszczyć tych praw.

Zdaniem prof. Wiktora Osiatyńskiego[2] ich fundamentalny i przyrodzony i uprzywilejowany charakter polega na tym, że nie wymagają one uzasadnień: uzasadnień wymagają odstępstwa od tych praw.

[edytuj] Historia prawodawstwa europejskiego

Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela z 1789 roku

[edytuj] Przykłady praw człowieka

Rada Bezpieczeństwa ONZ
Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu

(w oparciu o http://www.unic.un.org.pl/)

  • prawo do życia;
  • prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania;
  • prawo każdego człowieka do uznawania wszędzie jego podmiotowości prawnej;
  • zakaz stosowania tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania;
  • zakaz trzymania człowieka w niewolnictwie lub poddaństwie;
  • zakaz skazywania człowieka za czyn, który nie stanowił przestępstwa w chwili jego popełnienia;
  • zakaz pozbawiania wolności jedynie z powodu niemożności wywiązania się ze zobowiązań umownych.

(zobacz też Art. 38 - 56 Konstytucji RP)
prawa do:

  • dobrego życia
  • rzetelnego sądu (patrz "gwarancje formalne" poniżej)
  • decydowania o swoim życiu
  • prawo jednego człowieka kończy się tam gdzie zaczyna się prawo innego człowieka
  • szczęścia

1. tzw. prawa negatywne - prawa służące ochronie wolności jednostki przed ingerencją ze strony państwa ( zobacz też Art. 57 - 63 Konstytucji RP)

  • prawo do obywatelstwa
  • możliwość uczestniczenia w życiu publicznym
  • czynne prawo wyborcze - możliwość uczestnictwa w wyborach
  • bierne prawo wyborcze - możliwość kandydowania w wyborach
  • wolność zrzeszania się
  • prawo do uczestniczenia i organizowania pokojowych manifestacji
  • prawo do składania wniosków, petycji, skarg
  • dostęp do informacji o działaniach władz i osób publicznych
  • równy dostęp do służby publicznej.

1. tzw. prawa pozytywne - uprawnienia jednostki do świadczeń na jej rzecz - prawa socjalne

prawo do: (zobacz też Art. 68, 75 Konstytucji RP)

  • ochrony zdrowia
  • nauki
  • odpowiedniego i zadowalającego wynagrodzenia, zapewniającego jednostce i jej rodzinie egzystencję odpowiadającą godności ludzkiej
  • pomocy socjalnej (ogólnie)
  • rozrywki (np. granie w piłkę nożną, pływanie)

2. prawa ekonomiczne: (zobacz też Art. 64 Konstytucji RP)

  • prawo do pracy
  • prawo do własności
  • prawo dziedziczenia

3. prawa solidarnościowe (w większości nie posiadają sformalizowanego charakteru prawnego) - wszystkie prawa przysługujące grupom społecznym, np. prawo narodów do samostanowienia

4. prawa kulturalne: (zobacz też Art. 73 Konstytucji RP)

  • prawo do wolności twórczości artystycznej
  • prawo do badań naukowych oraz ogłaszania ich wyników
  • prawo do wolności korzystania z dóbr kultury i ich wytwarzania

Gwarancje:

  1. materialne (dotyczą głównie praw socjalnych, ekonomicznych i kulturowych)
  2. formalne (prawo do ochrony prawnej jednostki)
  • prawo każdego człowieka do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd
  • prawo do fachowej obrony w postępowaniu przed organami aparatu państwowego
  • prawo do skargi konstytucyjnej

[edytuj] Instytucje skargi

Są to urzędy międzynarodowe, do których może zwrócić się obywatel każdego kraju europejskiego ze skargą wtedy, gdy uzna, że odpowiednie urzędy w jego kraju wydały decyzje na jego niekorzyść, i że te decyzje są według niego niezgodne z Prawami człowieka.

[edytuj] Pozarządowe organizacje praw człowieka

Są to międzynarodowe organizacje niezależne od rządów krajów. Ujawniają one oraz wskazują na działania rządów powodujące łamanie Praw człowieka. Dokonują tego tylko metodami pokojowymi, między innymi prowadząc edukację, występując w szczególnych sprawach sądowych w obronie ludzi pokrzywdzonych, organizując akcje obywatelskie (np. pisanie listów do rządów) itp.

Przypisy

  1. ↑ Encyclopedia of Public International Law, vol 8, Human Rights and the Individual in International Law, International Economics Relations, Amsterdam, - New York - Oxford 1985, s. 268
  2. ↑ Wiktor Osiatyński: Wprowadzenie do praw człowieka

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Linki zewnętrzne

Źródło: „http://pl.wikipedia.org/wiki/Prawa_cz%C5%82owieka”