Sinkiang

Region Autonomiczny Sinkiang-Ujgur
Nazwa chińska: 新疆维吾尔自治区 (Xīnjiāng Wéiwú'ěr Zìzhìqū)
Nazwa lokalna: شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايون (Shinjang Uyghur Aptonom Rayoni)
Nazwa skrócona: 新 (Xīn)
Stolica	Urumczi
Języki urzędowe	mandaryński, ujgurski
Mniejszość narodowa	Ujgurzy
Gubernator	Nur Bekri
Populacja	19,630,000 os. (2004)
Powierzchnia	1,660,001 km²
Gęstość zaludnienia	11.8 os./km²
Skład etniczny	Ujgurzy - 45% Chińczycy Han - 41% Kazachowie - 7% Hui - 5% Kirgizi - 0.9% Mongołowie - 0.8% Dongxiang - 0.3% Tadżycy - 0.2% Xibe - 0.2%
Liczba prefektur	14
Liczba powiatów	99
Liczba gmin	1005
ISO 3166-2	CN-65
Strona oficjalna	[1]

Sinkiang (chiń. Xinjiang, wym. Śin-dźiang; pełna nazwa: Region Autonomiczny Sinkiang-Ujgur, ujg. شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى, Shinjang Uyghur Aptonom Rayoni), to region autonomiczny w Chinach. Jest to duży, rzadko zaludniony obszar, pokrywający ok. 1/6 część kraju. Sinkiang sąsiaduje z Tybetem od południa, z prowincjami Qinghai (Cinhaj) i Gansu (Gańsu) od południowego wschodu, z Mongolią od wschodu, Rosją od północy, a Kazachstanem, Kirgistanem, Tadżykistanem, Afganistanem, Pakistanem oraz kontrolowanymi przez Indie obszarami Kaszmiru od zachodu. Sinkiang zawiera większą część Aksai Chin - regionu, który Indie uznają za część stanu Dżammu i Kaszmir.

[edytuj] Historia

"Xinjiang" (lub "Ice Jecen" w języku mandżurskim) oznacza dosłownie nowe kresy. Nazwa ta została nadana w 1759, kiedy w wyniku podboju Dżungarii, terytorium to weszło w skład Chin.

W 1865 wybuchła rebelia przeciwko panowaniu chińskiemu, w wyniku której Xinjiang uniezależnił się, a władzę nad regionem przejął Jakub Beg. W 1871 zawarł on umowę z Rosjanami, na mocy której zajęli oni dolinę rzeki Ili.

W latach 1875-1877 Chińczycy zdołali odzyskać kontrolę nad prowincją, a na mocy podpisanego w 1881 wycofali się także Rosjanie, choć zachowali Xinjiang jako swoją strefę wpływów.

Po utworzeniu Republiki Chińskiej w 1912 Xinjiang stał się jedną z prowincji, które nie uznały zwierzchnictwa rządu centralnego i dostały się pod władzę watażków wojskowych. Władzę w prowincji sprawował Yang Zengxin. W 1928 w wyniku interwencji chińskiej armii został obalony. Gubernatorem prowincji został Jin Shuren. Jego niepopularność doprowadziła w 1931 do wybuchu rebelii, w wyniku której 1933 proklamowano utworzenie Republiki Turkiestanu Wschodniego.

Z pomocą Związku Radzieckiego Chiny odzyskały w 1934 kontrolę nad prowincją. Za rządów nowego gubernatora prowincja popadła w faktyczną zależność od ZSRR. Po przystąpieniu ZSRR do II wojny światowej w 1941 region ponownie znalazł się pod władzą chińską.

W 1944 zamieszkujący prowincję Kazachowie wzniecili powstanie, w wyniku którego została utworzona (po raz drugi) Republika Turkiestanu Wschodniego. Opanowanie przez powstańców niemal całej prowincji skłoniło chińskie władze do negocjacji. Na mocy porozumienia z 1946 Turkiestan Wschodni stawał się niezależnym państwem, chociaż de iure nadal miał być uważany za część państwa chińskiego. Po proklamowaniu Chińskiej Republiki Ludowej w 1949 wojska chińskie wkroczyły do prowincji i zlikwidowały Republikę Turkiestanu Wschodniego.

1 października 1955 dotychczasowa prowincja Xinjiang stała się regionem autonomicznym.

[edytuj] Demografia

Większość mieszkańców prowincji stanowią wyznające islam ludy tureckie, z których najliczniejsi są Ujgurzy i Kazachowie. Liczną grupę etniczną stanowią Chińczycy Han.

Grupy etniczne w Xinjiang wedle spisu powszechnego 2000
Narodowośc	Liczebność	%
Ujgurzy	8,345,622	45.21
Chińczycy Han	7,489,919	40.58
Kazachowie	1,245,023	6.74
Hui	839,837	4.55
Kirgizi	158,775	0.86
Mongołowie	149,857	0.81
Dongxiang	55,841	0.30
Tadżycy	39,493	0.21
Xibe	34,566	0.19
Mandżurowie	19,493	0.11
Tujia	15,787	0.086
Uzbecy	12,096	0.066
Rosjanie	8935	0.048
Miao	7006	0.038
Tybetańczycy	6153	0.033
Zhuang	5642	0.031
Dagurowie	5541	0.030
Tatarzy	4501	0.024
Salarowie	3762	0.020